“Gdybym tylko mog┼éa zrzuci─ç z siebie urod─Ö …”

Categories:  E - KOLORY I FORMY, eseje, kilka s┼é├│w o kolorze

ÔÇ×Gdybym tylko mog┼éa zrzuci─ç z siebie urod─Ö i przybra─ç szpetniejsz─ů posta─ç, tak jak zetrze─ç kolor z pos─ůguÔÇŁ ÔÇô m├│wi Helena Troja┼äska w dramacie Eurypidesa.

Marmury egineckie; tympanon zachodni

Wyobra┼║ sobie, ┼╝e jest wiecz├│r, a mo┼╝e naprawd─Ö jest?

Wyobra┼║ sobie, ┼╝e “wiecz├│r jest cudny; ┼╝e s┼éo┼äce przetoczy┼éo si─Ö ju┼╝ z Archipelagu ku Morzu Jo┼äskiemu i zanurza┼éo z wolna sw─ů promienn─ů g┼éow─Ö w turkusow─ů, g┼éadk─ů roztocz. Ale szczyty Hymetu i Penteliku ┼Ťwiec─ů jeszcze jakby oblane stopionym z┼éotem, a w blaskach zorzy wieczornej tonie ca┼éy Akropol.” [1]

Wyobra┼║ sobie, ┼╝e stoisz na kraw─Ödzi urwiska skalnego i patrzysz na Ateny, ┼╝e widzisz …

“Bia┼ée marmury Propylej├│w, Partenonu i Erechtejonu wydawaj─ů si─Ö r├│┼╝owe i tak lekkie, jakby kamie┼ä straci┼é wszelk─ů wag─Ö lub jakby by┼éy sennym zjawiskiem. Ostrze w┼é├│czni olbrzymiej Ateny Promachos p┼éonie w zorzy niby zapalona nad Attyk─ů pochodnia.” [2]

Kiedy odwiedzasz starożytne ruiny widzisz białe, szare, różowe marmury starożytnych ruin i wracasz przekonany, że Antyk ma kolor biały. Biały jak marmur.

Sk─ůd si─Ö wzi─Ö┼éo takie przekonanie? Odpowiesz: z do┼Ťwiadczenia. Hm?

Warto mie─ç na uwadze, ┼╝e “nie wszystko jest takie jakie si─Ö wydaje”, a trawa nie zawsze jest zielona.

Nasze potwierdzone obserwacj─ů przekonania zawdzi─Öczamy odkrywcom dzie┼é Antyku, a potem ich wielbicielom. My┼Ťl─Ö, ┼╝e zachwycili si─Ö odkryt─ů sztuk─ů, r├│wnie┼╝ dlatego, ┼╝e by┼éa tak r├│┼╝na od tej im wsp├│┼éczesnej, kipi─ůcej pe┼éni─ů ┼╝ycia (pewnej, ┼╝e nic co ludzkie nie jest mi obce), wielobarwnej. Zauroczeni monochromi─ů i biel─ů ods┼éanianego Antyku ludzie Renesansu, bo to oni odkryli te dzie┼éa, przekonywali nas, ┼╝e pi─Ökno to umiar.
Wyobra┼╝am sobie ich zdumienie, zobaczyli biel i tylko biel, zobaczyli nagi marmur, dostrzegli si┼é─Ö z jaka oddzia┼éuje. My┼Ťl─Ö, ┼╝e wtedy odkryto nie tylko zapomniane dzie┼éa Antyku, odkryto r├│wnie┼╝ wa┼╝n─ů ide─Ö estetyczn─ů. Zauwa┼╝ono, ┼╝e mo┼╝na tworzy─ç sztuk─Ö jednobarwn─ů, ┼╝e po wyeliminowaniu barw dzie┼éo nie traci. My┼Ťl, ┼╝e odkryto ide─Ö estetyczn─ů, jest moim w┼éasnym spostrze┼╝eniem, nie wiem czy kto┼Ť je podziela (nie chce mi si─Ö tego sprawdza─ç). Jestem przekonana, ┼╝e tak w┼éa┼Ťnie poczuli (i pomy┼Ťleli, bo oni cenili logik─Ö) odkrywcy sztuki Antyku. Ka┼╝dy wra┼╝liwy estetycznie cz┼éowiek w┼éa┼Ťnie tak reaguje na now─ů ide─Ö estetyczn─ů. Czuje j─ů, wie, ┼╝e jest prawdziwa, bo dzia┼éa, bo dzia┼éa na niego. Ta idea by┼éa tak silna, ┼╝e zamieni┼éa si─Ö w mit.
I ten mit koloru białego, jako kanonu barwnego Antyku przenika do kultury i żyje w niej, w literaturze, w poezji w malarstwie, w naszych przekonaniach i wyobrażeniach, jak choćby tu:
Przybywszy pod g├│r─Ö, zatrzymali si─Ö w zdumieniu, jak gdyby na ich oczy pad┼é czar cudu: na pos┼éaniu ze ┼Ťnie┼╝no bia┼éych okrzesk├│w marmuru, sk─ůpana w blaskach s┼éo┼äca, ogl─ůdaj─ůcego j─ů szeroko rozwart─ů ┼║renic─ů, sta┼éa Psyche a przed ni─ů kl─Öcza┼é Alkamenes.” [3]
Antonio Canova, Psyche o┼╝ywiona poca┼éunkiem Mi┼éo┼Ťci (1787-1793; marmur, 155 x 168 x 101 cm; Louvre). Foto. Francesco Gasparetti
Ale prawda jest inna.┬á Czy nam si─Ö to podoba, czy nie antyczny kanon barwny jest taki jak zawsze … jest kolorowy.

Sk─ůd o tym wiem? Wsp├│┼éczesna┬á technologia, za pomoc─ů analizy ┼Ťladowych pigment├│w, pozwala┬á zrekonstruowa─ç rzeczywisty wygl─ůd dzie┼é antycznych. Przyk┼éadem takiej rekonstrukcji jest wystawa “Bunte G├Âtter – Die Farbigkeit antiker Skulptur” [Bogowie w kolorze. Kolor antycznej rze┼║by] sprzed kliku lat, wg koncepcji niemieckiego archeologa Vinzenza Brinkmanna, kt├│ry od lat odtwarza utracone barwy Antyku.

Poni┼╝ej jedna z prezentowanych na wystawie rze┼║b.

Istambu┼é – Nowoczesna rekonstrukcja polichromii ┼éucznika troja┼äskiego z frontu Aeginy, ca. 485-480.

Czyli jednak kolory. Kolory kolorowe. Kolory chromatyczne (t─Öczowe). Kolory takie jak w moich obrazach, r├│wnie czyste, r├│wnie intensywne.

Beata W─ůsowska, “Znajomi” – olej na kartonie, nr kat. 16-P00, rok powstania 1996, kolekcja prywatna, Niemcy


[1], [2] – Henryk Sienkiewicz, Wyrok Zeusa (parafraza)

[3] – Aleksander ┼Üwi─Ötochowski, Strachy Pentelikonu
Zdj─Öcia:
Antonio Canova, Psyche o┼╝ywiona poca┼éunkiem Mi┼éo┼Ťci (1787-1793; marmur, 155 x 168 x 101 cm; Louvre). Foto. Francesco Gasparetti
Marmury egineckie; tympanon zachodni
Istambu┼é – Nowoczesna rekonstrukcja polichromii ┼éucznika troja┼äskiego z frontu Aeginy, ca. 485-480.

Tags: ,

Comments are closed.